Shenjat e autizmit te foshnjat dhe fëmijët e vegjël

Autizmi mund të shfaqë shenja që para moshës 18 muajsh dhe diagnostikimi i hershëm është shumë i rëndësishëm për ndërhyrje efektive. Pediatrit rekomandojnë shqyrtimin për autizëm në kontrollet e 18 dhe 24 muajve.

Shenjat e hershme të autizmit te foshnjat

Foshnjat me autizëm zakonisht arrijnë disa aftësi fizike normale (ulen, ecin), por mund të kenë vonesa në komunikim dhe ndërveprim shoqëror.

Në moshën 4–7 muajsh:

Nuk buzëqesh kur i buzëqesh prindi

Nuk reagon ndaj zërit

Nuk bën tinguj ose gjeste për të komunikuar

Ka kontakt të kufizuar me sy ose nuk shfaq interes për fytyrat

Në moshën 8–12 muajsh:

Shmang kontaktin me sy

Nuk tregon shumë emocione në fytyrë

Nuk reagon ndaj emrit

Nuk luan lojëra interaktive (si “kukafshehti”)

Nuk ndjek me sy kur i tregohet diçka

Përdor pak gjeste komunikimi (si të tregojë me gisht ose të përshëndesë)

Disa foshnja zhvillohen normalisht për disa muaj dhe më pas regresojnë duke humbur aftësi gjuhësore ose shoqërore.

Shenjat e autizmit te fëmijët e vegjël (1–3 vjeç)

Shenjat bëhen më të dukshme në gjuhë, sjellje, lojë dhe ndërveprim social.

Dallimet në gjuhë:

Nuk përdor fjalë të vetme deri në 16 muaj

Nuk formon fraza me dy fjalë deri në 24 muaj

Flet me ton të pazakontë ose përsërit fjalë të dëgjuara

Nuk i përdor fjalët për të ndarë interesin, por vetëm për kërkesa

Nuk ndjek udhëzime të thjeshta

Dallimet fizike dhe ndijore:

Reagon tepër ose fare ndaj tingujve, dritës, prekjeve, aromave

Kërkon ndjesi të forta fizike (kërcen, rrotullohet, shtrëngohet)

Lëviz në mënyrë të përsëritur (p.sh. lëviz gishtat, ecën mbi majat e tyre)

Në lojë:

Luan në mënyrë të përsëritur (rreshton lodrat, i rendit sipas ngjyrës)

Preferon rutina të pandryshuara

Pëlqen pjesë të lodrave (si rrotat e makinës) më shumë se lojën vetë

Mund të ketë interes të pazakontë për numra ose shkronja (hiperleksi)

Në komunikim dhe ndërveprim:

Nuk mban kontakt me sy

Nuk reagon gjithmonë ndaj emrit

Nuk përdor shumë mimikë ose gjeste

Nuk tregon interes për fëmijët e tjerë

Duket i tërhequr ose në “botën e vet”

Shenjat te fëmijët 2+ vjeç

Vonesë në të folur ose përdorim të pazakontë të gjuhës

Vështirësi në kuptimin e të tjerëve

Preferon të luajë vetëm, nuk ndan lodra apo përvoja

Nuk njeh emocionet e të tjerëve

Sjellje të përsëritura, interes i kufizuar për tema të caktuara

Reagon ndryshe ndaj dhimbjes apo frikës

Probleme me gjumin, ngrënien dhe përshtatjen me ndryshime

Çfarë duhet bërë nëse vihen re këto shenja

Këshillohet të kërkohet vlerësim mjekësor sa më herët.

Ndërhyrja e hershme ndihmon zhvillimin e komunikimit, aftësive shoqërore dhe vetëndihmës.

Mjeku mund të rekomandojë ekzaminime (test dëgjimi, vlerësim zhvillimi, etj.) dhe terapi (të sjelljes, të të folurit, fizike, etj.).

Çdo shtet ofron programe të ndërhyrjes së hershme për fëmijët me vonesa zhvillimi.